۱۱ میلیون نسخه کتاب طرح ایستگاه مطالعه چقدر به سرانه مطالعه اضافه کرد؟


به گزارش خبرنگار مهر، سی و سومین گردهمایی مشترک مدیران‌ کل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و کارشناسان ایستگاه مطالعه صبح امروز چهارشنبه ۲۰ آذر حضور محمدحسین نوش‌آبادی، معاون حقوقی، پارلمانی و امور استان‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، منصور واعظی دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و مدیران این نهاد در محل هتل انقلاب در تهران برگزار شد.


منصور واعظی دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در این همایش گزارشی از وضعیت ایستگاه‌های مطالعه که در سال‌های اخیر در کشور راه‌اندازی شده است، ارائه کرد. شرح مبسوط این گزارش از این قرار است:


اهداف طرح ایستگاه‌های مطالعه چه بود؟


افزایش سطح تماس مردم و کتاب، دسترسی سریع و آسان به منابع اطلاعاتی مفید، ارتقای سطح مطالعه و ترویج امر کتابخوانی، هدایت افکار عمومی و جریان‌سازی فکری، ترویج مطالعه مفید، موثر و کاربردی و افزایش گرایش شهروندان به استفاده مفید از وقت و هدف کمی طرح، اهداف طرح ایستگاه‌های مطالعه و افزایش یک جلد به میانگین تعداد کتابی که ایرانیان در یک سال مطالعه می‌کنند، اعلام شده است.



نمونه‌هایی از طرح‌های اولیه سازه ایستگاه مطالعه


برای اجرای این طرح ابتدا بسیاری از طرح‌های گذشته (داخلی و خارجی) و نقاط قوت و ضعف آنها مورد توجه قرار گرفت و همچنین ابعاد مختلف طرح در چند جلسه شورای برنامه‌ریزی نهاد کتابخانه‌های عمومی بررسی و ارزیابی و پس از اصلاحات و اخذ نظرات صاحبنظران مختلف و کارشناسان، مراحل اجرایی طرح دنبال شد.


طرح‌های مشابه اجراشده در گذشته


۱ـ سبد کتابشهر (شهرداری تهران)، ۲ـ کتاب مترو، ۳ـ چیترا (خرید کتاب در مبدا، پرداخت هزینه کتاب در مقصد به شرط بازگشت کتاب)، ۴ـ کتاب مسافر (گردش کتاب در بین افراد مختلف)، ۵ـ پیک مهر (وزارت کشور) و ۶ـ کتابخانه‌های باز (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی).


یکی از اقدامات اساسی در این طرح که از ابتدای ارائه طرح ایستگاه‌ها مورد توجه ویژه قرار گرفته، بحث طراحی سازه بوده است که بیشترین زمان را نیز به خود اختصاص داد. به این منظور طرح‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت یک مدل مناسب استخراج شد. از مشخصات سازه نهایی می‌توان به این موارد اشاره کرد: طراحی ساده، زیبا و متناسب با اهداف طرح، دارا بودن فضای مناسب جهت بازگشت کتاب، دارا بودن فضای مناسب جهت معرفی کتب هر دوره در طرفین سازه و مکانیزم خشابی برای برداشتن کتاب‌ها که باعث سهولت برداشت کتاب توسط مخاطبان می‌شود.


نیروی انسانی لازم برای ایستگاه‌های مطالعه چگونه تامین شد؟


در آزمون استخدامی سال ۱۳۹۰ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برای استان‌های کشور پست کارشناس مطالعه پیش‌بینی شد که اکثر پذیرفته‌شدگان برای این پست در ادارات کل استانی به‌کارگیری شدند. با جذب این افراد اجرای طرح در سراسر کشور بصورت یکپارچه و با استانداردی قابل قبول اجرا می‌شود.


برای کتاب‌های بزرگسالان و نوجوانان، قطع رقعی و کودکان خشتی در نظر گرفته شده است. خرید کتاب از مولفان در دستور کار قرار گرفت. خرید کتاب از ناشران با توجه به قیمت مد نظر نهاد موفقیت زیادی در بر نداشته است. تولید کتاب و احیای کتاب‌های خوبی که سال‌هاست تجدید چاپ نشده‌اند در دستور کار قرار گرفت.


نحوه تعیین موضوعات و منابع ایستگاه مطالعه


پس از برگزاری جلسات متعدد، اعضای کارگروه ویژه موضوعات زیر را به دلیل اجرای تهیه منابع تصویب کردند که ۱۵ عنوان (۹ عنوان مخاطب محور و ۶ عنوان موضوع محور) مشخص شد.


چاپ کتاب‌های مورد نیاز این طرح در تیراژهایی از ۱۰۰ هزار تا ۲۲۰ هزار نسخه (با توجه به بازخورد میزان استقبال از عناوین مختلف) توسط موسسه انتشارات کتاب نشر وابسته به نهاد، هم اکنون در حال انجام است.


تاکنون و در پنج مرحله، ۷۵ عنوان کتاب در تیراژ  «۱۱ میلیون و ۲۳۰ هزار نسخه» با موضوعات مختلف و برای گروه‌های مختلف سنی چاپ و در سراسر کشور توزیع شده است که در چهار فاز اجرا شده ۶۰ عنوان در اختیار عموم مردم قرار گرفته است و از ابتدای دی ماه و با شروع فاز پنجم ۱۵ عنوان دیگر نیز در ایستگاه‌های مطالعه قرار داده می‌شوند.


تبلیغات طرح ایستگاه‌های مطالعه چگونه بوده است؟


ساخت سه تیزر تلویزیونی و پخش آن در شبکه‌های استانی صدا و سیما و شبکه سراسری، طراحی سه پوستر معرفی کتاب‌های فازهای مختلف برای نصب در جنب سازه، سه پوستر این چند کتاب جهت معرفی کامل کتاب‌های طرح و توزیع آن در مراکز فرهنگی و کتابخانه‌ها، سه بروشور معرفی طرح و توزیع در نمایشگاه‌های مختلف کتاب، پوشش رسانه‌ای رونمایی از سازه ایستگاه، شروع طرح، در ابتدای شروع هر فاز و … از اقدامات انجام شده در این خصوص بوده است.


تاکنون چهار دوره مسابقه کتابخوانی از کتاب‌های فازهای اول تا چهارم از طریق شبکه کتابخوانان حرفه‌ای (www.booki.ir) انجام شده که در این مسابقات بیش از ۱۴۷ هزار نفر شرکت کرده‌اند.


طرح ایستگاه مطالعه کی و چگونه شروع شد؟


طرح ملی ایستگاه مطالعه در ۱۶ بهمن ۱۳۹۱ با تعداد ۱۴۰ ایستگاه افتتاح و راه‌اندازی شد. تاکنون در فاز چهارم ۵۰۰ ایستگاه به چرخه وارد شده و مقدمات اجرای فاز پنجم طرح با استقرار ۱۰۰ سازه دیگر محقق شده است.


در روند اجرای طرح ملی ایستگاه مطالعه سعی شده است برای استقرار ایستگاه‌های مطالعه اماکن عمومی پرتردد انتخاب و تأیید شوند که طی ۴ فاز اجرا شده تا کنون در ۱۳ نوع مکان عمومی از قبیل بیمارستان‌ها، بانک، پایانه‌های اتوبوس بین شهری، فرودگاه‌ها، راه‌ آهن، استانداری، فرمانداری و شهرداری‌ها، ادارات پست، ثبت احوال و تأمین اجتماعی، ادارات آموزش و پرورش، مجتمع‌های قضایی و … سازه‌های ایستگاه مطالعه مستقر شده‌اند.



به طور متوسط در هر ایستگاه در هر روز ۱۲۸ کتاب مورد استفاده قرار می‌گیرد، ۸۶ کتاب به امانت می‌رود و ۴۲ کتاب برگشت داده می‌شود که درصد کتب برگشت داده شده هم اینگونه است: استان‌های قم و کرمان با ۷۲ درصد بیشترین و استان‌های خوزستان و سیستان و بلوچستان با ۸ و ۷ درصد کمترین درصد برگشت را داشته‌اند. میانگین بازگشت کتاب در کشور هم ۳۳ درصد بوده است.


همچنین طبق آمار به دست آمده میانگین استفاده از کتب در ایستگاه‌های مطالعه تقریباً دو برابر میانگین استفاده در کتابخانه‌های نهادی و کل کتابخانه‌ها است که نمودار آن در صفحه آتی آمده است. مطابق این آمار میانگین تعداد کتاب استفاده شده در ایستگاه‌های مطالعه ۱۲۸ کتاب، در کتابخانه‌های نهادی ۶۸ کتاب و در سایر کتابخانه‌ها ۵۷ کتاب است.


اقدامات و پیش‌بینی‌های صورت گرفته برای تداوم طرح هم از این قرار بوده است: اتمام استقرار ۱۰۰۰ سازه ایستگاه مطالعه در مکان‌های عمومی تا پایان سال جاری، پیش‌بینی ساخت و استقرار ۱۰۰۰ سازه جدید ایستگاه مطالعه در سال ۹۳، پیش بینی چاپ ۸ دوره از منابع طرح در سال آینده، طراحی و ساخت مدل‌های جدید سازه ایستگاه مطالعه، گسترش شبکه توزیع ایستگاه‌ها در سراسر کشور و اضافه کردن شهرهایی با جمعیت بیش از ۲۵ هزار نفر در شبکه توزیع، استفاده از ظرفیت خیرین کتابخانه ساز در گسترش و تامین منابع چاپ کتاب‌های طرح و استفاده از روش‌های نوین تبلیغاتی در معرفی و آشنایی عمومی با عملکرد طرح.



مقایسه میزان استفاده کتب در ایستگاه مطالعه و کتابخانه‌های عمومی


کارشناسان اداره ایستگاه مطالعه ستاد تهران به منظور تایید جانمایی و بازدید از روند اجرای طرح در استان‌ها طی سه دوره بازدید و حدود ۸۰ ماموریت از مکان‌های استقرار و ایستگاه‌های مطالعه سراسر کشور بازدید به عمل آورده‌اند که نقاط قوت و ضعف مشاهده شده در استان‌ها هم به شرح زیر است:


معضلات اجرای طرح ایستگاه مطالعه در استان‌ها چیست؟


بُعد تبلیغات: توجه به تبلیغات منطقه‌ای، محلی و محیطی طرح به افزایش موفقیت طرح، کمک قابل توجهی خواهد کرد که در برخی از استان‌ها نیازمند همت و پیگیری بیشتری است. شبکه‌های تلویزیونی استانی آمادگی همکاری در این خصوص را دارند که در صورت پیگیری با استفاده از تیزرهای ارسالی می‌توان استفاده بیشتری از این ظرفیت کرد. لازم به ذکر است چند تیزر جدید هم در حال تهیه و ارسال است. توجه به ظرفیت نشریات و رسانه‌های مجازی و چاپی محلی به صورت خبر، گزارش، آگهی و ارسال تبلیغات ضرورت دارد. حضور فعال و موثر کارشناسان فرهنگی و روابط عمومی در جهت تبلیغ و معرفی طرح ضروری است.


همکاری ضعیف روسای ادارات شهرستان‌ها در اجرای طرح: با توجه به گسترگی و روند رو به رشد ایستگاه‌ها ضروری است با تذکرات لازم به رؤسای ادارات شهرستانها روند اجرای طرح را پیگیری کرد. لازم است همه همکاران ستاد استان نسبت به طرح احساس وظیفه داشته و در اجرای و نظارت بر اجرای صحیح همکاری کنند. لزوم پشتیبانی مالی و تدارکاتی از کارشناس ایستگاه مطالعه استان در جهت اجرای موفق طرح. تهیه وسیله نقلیه جهت سرکشی مستمر ایستگاه‌ها و یا اختصاص هزینه‌ای کافی در این خصوص از جمله این موارد است.


کم توجهی به جلب مشارکت سایر دستگاه‌ها: عدم جذب مشارکت مالی و امکانات پشتیبانی از دستگاه‌های میزبان سازه‌های ایستگاه پیش بینی نکردن انبار لازم در ستاد استان و اماکن استقرار سازه‌های ایستگاه. از امکانات تبلیغی و فضاهای مناسب دستگاه‌ها برای معرفی بیشتر طرح استفاده شود.


این گزارش در حالی مطرح می‌شود که مسئولان نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، سرانه مطالعه را در سال ۹۰، ۷۸ دقیقه و در سال ۱۳۹۱ ـ که طرح ایستگاه‌های مطالعه اجرا شد ـ ۷۵ دقیقه و ۳۴ ثانیه اعلام کرده‌اند.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید