سینمای مستند گنجی که در ایران انکار می‌شود/ درهای بسته سینما روی آثار مستند


به گزارش خبرنگار مهر، سینمای مستند نه تنها در ایران بلکه از ابتدای اختراع سینما در دنیا کارکرد ویژه ای در بیان واقعیت‌های جامعه در ابعاد مختلف زندگی بشر داشته است اما متاسفانه این نوع سینما مانند سینمای بلند داستانی روال عادی اکران و در دسترس بودن برای مخاطب را ندارد و فیلم‌های مستند علاوه بر جشنواره های محفلی معمولا به شکل زیرزمینی و یا با توصیه های دهان به دهان دیده می شود. با این اوصاف به نظر می رسد یکی از مهمترین مشکلات و موانع اعتلای سینمای مستند ایران، بحث نمایش و پخش فیلم های مستند است.


همه ساله بیش از هزار فیلم مستند در ایران ساخته می شود که خیلی از این آثار امکان نمایش و دیده شدن پیدا نمی کنند و جز در برخی از جشنواره ها مانند جشنواره سینماحقیقت، شبکه مستند سیما و برخی نمایش های محدود در سالن نمایش فیلم مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، خانه هنرمندان، خانه سینما و یکی دو فرهنگسراها دیگر محفلی برای دیده شدن فیلم های مستند وجود ندارد.


به بهانه برگزاری هفتمین دوره از جشنواره سینمای مستن “سینما حقیقت” که در حال برگزاری است با چند فعال سینمایی درباره جایگاه و اهمیت فیلم های مستند و مشکلاتی که این عرصه سینمایی با آن روبه رو است گفتگوهایی داشته ایم.


رئیسیان: سینمای مستند در وضعیت اضطراری است


علیرضا رئیسیان کارگردان سینمای ایران معتقد است مهمترین مشکل سینمای مستند عدم اکران فیلم هایی است که در این نوع از سینما ساخته می شود.


این کارگردان همچنین مواردی از قبیل عدم نمایش مستندهای خوب در تلویزیون، نبود برنامه ریزی مشخص برای نمایش فیلم ها و همچنین عدم مدیریت صحیح در زمینه تولید آثار مستند را عاملی برای در وضعیت اضطرار قرار دادن سینمای مستند می داند.


وی افزود: بعد از ثبت تولیدات با کیفیت و نمایش صحیح و موفق فیلم ها، باید به مخاطبان این سینما توجه شود. اگر بحث استمرار در نمایش وجود داشته باشد، آن زمان می توانیم مخاطبان را دسته بندی کرده و مورد ارزیابی قرار دهیم زیرا سینمای مستند سینمای عامه پسند نیست.


رئیسیان همچنین درباره چگونگی نمایش فیلم مستند گفت: در همه نقاط دنیا سینمای مستند به عنوان یکی از الگوهای نمایشی در کانال های خاص و به صورت کاملا برنامه ریزی شده مورد توجه قرار می گیرد، در نتیجه تاثیر آن هم مثبت است چون قشر تحصیل کرده و دانش آموخته روی این نوع از سینما متمرکز هستند.


این کارگردان همچنین به استانداردهای سینمای مستند اشاره کرد و گفت: یک مستند خوب باید دارای استانداردهای سینمایی از جمله تصاویر با کیفیت، کارگردانی دقیق و منظم، اندیشه پشت فیلم، صدا و مجموعه کارکردهای تکنیکی و فنی استاندارد باشد، زیرا فیلم به وسیله این موارد از لحاظ بصری و صوتی مخاطب را درگیر خود می کند و بعد پیام ها به او منتقل می شود. در تمامی شبکه های جهانی این رویکرد جزو فاکتورهای اصلی به حساب می آید.


وی تاکید کرد: شبکه مستند باید به انواع شاخه های سینمای مستند توجه داشته باشد.


سرتیپی: مخاطب جشنواره ها باید شاهد نوآوری باشند


علی سرتیپی تهیه کننده سینما نیز معتقد است متولیان سینمای مستند ضعیف کار کرده اند و کارنامه قابل قبولی در این زمینه نداشته و ندارند و باید شرایط نمایش آثار مستند بیشتر فراهم شود و حمایت های لازم جهت استمرار اکران فیلم های مستند از سوی متولیان صورت گیرد.


وی افزود: در حال حاضر اگرچه فیلم های مستند خوبی ساخته می شود، اما متاسفانه امکانات اندکی برای آنها درنظر گرفته می شود. از سویی با وجود سالن ها و سانس های خالی سینما، باز هم سینمای مستند بدون مخاطب باقی می ماند. به اعتقاد من زمان آن فرارسیده تا برای آشنایی مخاطب با فیلم های مستند، بسترسازی های لازم انجام شود.


سرتیپی خاطرنشان کرد: زمانی که تبلیغات کافی برای فیلم مستند انجام شود، مخاطب برای تماشای این آثار ترغیب می شود. سال های گذشته این بحث در مورد تئاتر هم صدق می کرد، اما با سیاست گذاری های درست مخاطب تئاتر این هنر را شناخت و با پیگیری های لازم از سوی مخاطبان، این هنر تداوم و استمرار پیدا کرد. مطمئنا اگر نمایش فیلم مستند به طور منظم برنامه ریزی شود و تبلیغات مناسبی هم صورت بگیرد، قطعا با استقبال مردم مواجه خواهد شد و مدامی که این اتفاق نیافتد و مخاطب با این سینما آشنا نباشد، سینمای مستند پیشرفتی نخواهد کرد.


وی افزود: طرح پاتوق هنرمندان سینمای مستند در سالن سینما سپیده به دلیل نبود مدیریت صحیح با شکست مواجه شد. این طرح باید توسط تیم حرفه ای و صاحب نظرانی که به این کار علاقه مند هستند و دغدغه سینمای مستند را دارند، انجام می شد که نشد.


سرتیپی در پایان گفت: مخاطب جشنواره سینماحقیقت باید شاهد نوآوری در سینمای مستند باشد. اگر آثار این جشنواره بتوانند بیننده را شگفت‌زده کنند، به این معنا که اگر مخاطب تماشای فیلمی را از دست دهد متضرر شود، آن زمان است که سینماحقیقت به یک جشنواره تاثیرگذار تبدیل می شود.


اسکویی: چهار پیشنهاد برای گسترش فرهنگ دیدن فیلم مستند دارم


مهرداد اسکویی مستندساز و عضو هیات داوری هفتمین دوره جشنواره سینماحقیقت همچنین معتقد است همیشه افرادی که دغدغه های فرهنگی، اجتماعی و هویتی دارند و کنجکاوانه پیرامون بسیاری از مقولات انسانی و هستی شناسانه به بررسی می پردازند، از تماشگران و فعالان سینمای مستند هستند.


وی تصریح کرد: به نظر من برای گسترش فرهنگ دیدن فیلم مستند، باید حرکت جمعی صورت گیرد. از سیاستگذاران کلان فرهنگی این عرصه تا فیلمسازان و تهیه کنندگان مستند و نیز افرادی که در کار نقد و تحلیل و تئوری این زمینه فعالند، باید دست به دست هم بدهند تا بتوانیم در وهله اول فیلم جذاب بسازیم، فیلمی که با طراحی ساختار و روایت با ایده ای متمرکز بتواند مخاطب این سینما را پای فیلم نگه دارد و پیش از آن، بهتر است در زمینه آموزش فیلمسازی مستند، کارآموزشی و کارگاهی صورت گیرد تا فیلم های درخور و ارزشمندی برای ارائه به مردم داشته باشیم.


اسکویی ادامه داد: در برخی از کشورهای اروپایی برنامه های خاصی برای هرچه نزدیک تر کردن مخاطبان به فیلم مستند تدارک دیده شده است. در فرانسه برنامه ای است به نام “ماه فیلم مستند” با حضور  ۵۰ فیلم از سینماگران مختلف که توسط گروه های متخصص و نیز مردمی انتخاب شده اند و در روستاها و سینماها و نیز مدیاتک ها به نمایش در می آید. طبق این نمایش سینماگران با مخاطبان رو در رو و پس از نمایش فیلمشان به گفت و گو می پردازند همچنین تماشاگران با موضوعات جدید آشنا می شوند. از این رو مخاطب و تماشاگر حرفه ای برای مستندبینی تربیت می شود.


کارگردان فیلم مستند “آخرین روزهای زمستان” گفت: برای گسترش فرهنگ دیدن فیلم مستند در ایران خوب است که سیاست گذاران فیلم مستند در اتاق فکرهایی که در مرکز صدا و سیما برگزار می شود، موارد ذیل را مد نظر قرار دهند: ۱- دعوت از فیلمسازان برجسته و تهیه کنندگان فیلم‏‌شناس برای همکاری هرچه بیشتر، ۲- بررسی موضوعاتی که کمتر بدان پرداخته شده و ارائه این موضوعات به تهیه کنندگان، ۳- عدم تقسیم بندی فیلمسازان، ۴- همچنین باید موضوعات خوب و مهم را با پشتیبانی واقعی مالی و بودجه بندی منطق و مناسب با موضوع انتخابی به تهیه کنندگانی که قدرت تبدیل سرمایه را به محصول تکان دهنده، تاثیرگذار و جذاب را دارند واگذار کرد به شکلی که سرمایه در جان فیلم دیده شود.


نقاشی: فیلم مستند آینه تمام نمای مردم است


حسن نقاشی مستندساز هم ضمن اشاره به فرهنگ غلط دیدن فیلم مستند گفت: تا چندی پیش تلویزیون بدترین زمان خود را برای نمایش آثار مستند در نظر می گرفت و این دیدگاه وجود داشت که فیلم مستند صرفا برای یک طیف خاص بزرگسال به نمایش در می آید اما در حال حاضر سینمای مستند به یکی از دغدغه های اصلی مردم تبدیل شده و این امر در استقبالی که از برخی فیلم های مستند می شود، به وضوح نمایان است.


این مستندساز تصریح کرد: به عنوان مدرس شاهد آن هستم که در شهرستان ها هنگام نمایش فیلم مستند، علاوه بر دانشجویان خیلی از مردم هم که علاقه مند فیلم مستند هستند به تماشای این فیلم ها می نشینند اما اکثر آنها گلایه می کنند که برای دیدن فیلم مستند باید به شبکه های ماهواره ای پناه ببرند زیرا تلویزیون ایران در سوژه هایی مانند رازبقا، حیات وحش، طبیعت و مستندهای صنعتی خلاصه شده است، در حالیکه سینمای مستند می تواند تمامی دغدغه های بشری را پاسخگو باشد.


وی افزود: جشنواره سینماحقیقت می تواند مخاطب را همراه خود نماید. فیلم مستند برپایه فرهنگ مردم و میزان معرفت آنها ساخته می شود، بنابراین مردم مخاطب فیلم خود هستند و ما باید زمینه ای مهیا کنیم که فیلم مستند به آینه تمام نما تبدیل شود و مردم چهره واقعی خود را در آن ببینند.


نقاشی خاطرنشان کرد: فیلم مستند کاری را می کند که پیش از این دست نوشته ها و کتابها انجام می دادند. امروزه کمتر کسی زمان زیادی صرف مطالعه برای شناخت وضعیت اجتماعی یا تاریخی کشورها و… می کند، در حالیکه یک مستند ۶۰ دقیقه ای می تواند تاریخچه کاملی درباره وضعیت اجتماعی مردم هر منطقه ای را بازگو کند؛ برای همین است که باید به این گنج و ارزش پی ببریم.


وی در پایان گفت: تا زمانی که مخاطب از سینمای مستند استقبال کند، این سینما زنده است. در حال حاضر طلایی ترین دوران و بهترین زمان است که مدیران مرکز گسترش و مدیران شبکه مستند و هرجایی که متولی و مدعی اداره سینمای مستند است، دست به دست هم دهند و مخاطب را به تماشای فیلم مستند دعوت کنند.


هفتمین دوره جشنواره بین المللی سینماحقیقت با شعار “حقیقت بهترین راهنماست” طی روزهای ۱۹ تا ۲۶ آذرماه ۱۳۹۲ در سینما فلسطین و سینما سپیده شهر تهران برگزار می‌شود.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید